पत्रकार हा कोणत्याही पक्षाचा नसून, तो जनतेचा आवाज असला पाहिजे
लोकशाही व्यवस्थेत पत्रकारितेला ‘चौथा स्तंभ’ म्हणून ओळखले जाते. विधिमंडळ, कार्यपालिका आणि न्यायपालिका यांच्यासोबत पत्रकारिता ही लोकशाहीच्या आरोग्याची निगा राखणारी महत्त्वाची शक्ती आहे. त्यामुळे पत्रकार हा कोणत्याही राजकीय पक्षाचा कार्यकर्ता नसून, तो जनतेचा प्रतिनिधी आणि आवाज असला पाहिजे, ही अपेक्षा समाजाची असते.
पत्रकाराचे पहिले कर्तव्य म्हणजे सत्यशोधन. समाजात घडणाऱ्या घटना, शासनाचे निर्णय, लोकप्रतिनिधींची कामगिरी आणि सामान्य नागरिकांच्या समस्या यांचे वस्तुनिष्ठ व निष्पक्ष सादरीकरण करणे ही त्याची जबाबदारी आहे. जर पत्रकाराने एखाद्या पक्षाची बाजू उचलून धरली, तर बातमीचा गाभा हरवतो आणि जनतेचा विश्वास डळमळतो. विश्वास हा पत्रकारितेचा पाया आहे; तो एकदा ढासळला तर माध्यमांची विश्वासार्हता कमी होते.
निपक्षपातीपणा हा पत्रकारितेचा आत्मा आहे. प्रत्येक पत्रकाराला वैयक्तिक राजकीय विचार असू शकतात; मात्र व्यावसायिक कर्तव्य बजावताना त्या विचारांना बाजूला ठेवणे आवश्यक असते. बातमी देताना सर्व बाजू ऐकून घेणे, तथ्यांची पडताळणी करणे आणि कोणताही पूर्वग्रह न ठेवता माहिती सादर करणे ही खरी पत्रकारिता होय. समाजाचे प्रबोधन, जनजागृती आणि सत्ताधाऱ्यांवर योग्य प्रश्न उपस्थित करणे हे पत्रकाराचे खरे कार्य आहे.
इतिहासात पाहिले तर महाराष्ट्रातील पहिल्या वृत्तपत्राचे जनक बाळशास्त्री जांभेकर यांनी १८३२ मध्ये दर्पण या वृत्तपत्राची सुरुवात केली. त्यांचा उद्देश कोणत्याही सत्तेची स्तुती करणे नव्हता, तर समाजात ज्ञानाचा प्रकाश पसरवणे हा होता. त्या काळातही पत्रकारितेचे ध्येय जनजागृती आणि सामाजिक परिवर्तन हेच होते. आजच्या आधुनिक माध्यमयुगातही हेच तत्त्व तितकेच महत्त्वाचे आहे.
आज सोशल मीडियाच्या युगात माहितीचा वेग प्रचंड वाढला आहे. अफवा, अपप्रचार आणि दिशाभूल करणाऱ्या बातम्या सहज पसरतात. अशा परिस्थितीत पत्रकाराची भूमिका अधिक जबाबदारीची ठरते. सत्य आणि असत्य यामधील फरक स्पष्ट करणे, तथ्यांची पडताळणी करणे आणि समाजात संतुलित दृष्टिकोन निर्माण करणे हे त्याचे कर्तव्य आहे.
पत्रकार हा कोणत्याही पक्षाचा नसतो; तो जनतेच्या हिताचा असतो. सत्ताधाऱ्यांची चूक असेल तर ती निर्भीडपणे मांडणे आणि चांगले कार्य असेल तर त्याचे कौतुक करणे — हा समतोल दृष्टिकोनच पत्रकारितेची ओळख आहे. निष्पक्ष, निडर आणि प्रामाणिक पत्रकारितेमुळेच लोकशाही मजबूत राहते.
शेवटी, पत्रकार हा केवळ बातमी देणारा नसून समाजाचा मार्गदर्शक असतो. त्याने पक्षपातीपणाच्या पलीकडे जाऊन जनतेचा आवाज बनले पाहिजे, कारण खरी पत्रकारिता ही सत्ता नव्हे तर सत्याची बाजू घेते.
